کتابداران کارشناسی ارشد همدان

                           ريزش كاذب

تعاریف ریزش کاذب

n       پایین افتادن کارتی  که مرتبط  موردنظرنیست در سیستم کارتی لبه منگنه

n       خروجی و برونداد غیرمرتبطی که در نتیجه اجرای راهبرد کاووش درسیستم بازیابی اطلاعات است

n       اصطلاح فنی وتخصصی که برای اختلال درسیستم ارتباطی ذخیره و بازیابی اطلاعات بکار برده میشود.

n       بازیابی نامربوط را ریزش کاذب یا نوفه و یا پارازیت میدانند.

n       هرچه ریزش کاذب بیشتر باشد نظام اطلاعرسانی ناکارآمدتر شمرده میشود. تطبیق مفاهیم کلیدی موجود در یک پرسش با مفاهیم مندرج در مدارک مربوط به محاسبات  ریزش کاذب را به حداقل میرساند.

n        در سیستم لبه منگنه  مدرک برروی کارت پانچ میشد.سپس مرتب کننده کارتهای پانچ شده به منظور جداکردن کارتهای مورد نظر کارتهای مرتبط را به داخل جای معینی پایین میانداختت، در میان مدارک خواسته شده:،کارتی که نمایانگر مدرک ناخواسته بود و اشتباها پایین افتاده همان ریزش کاذب بود. پس اصطلاح ریزش کاذب از اینجا ریشه میگیرد که گاهی به آن بازیابی ناخواسته نیز میگویند.

معمولا نمایه سازان  تمام مدارک  یک مجموعه را میخوانند و یکی دو اصطلاح را که بازنمون مفاهیم اصلی  مدرک مورد نظررابرمیگزینداین عمل نمایه ساز در سرچ اطلاعات با استفاده از این اصطلاحات و عملگرها به بازیابی اطلاعات میپردازد که فرد طالب اطلاعات را به دودسته  مدرک میرساند یکی آنهایی که درخور استفاده است است و یکسری اطلاعات جانبی که اصلا به درد نمیخورد و در واقع باید حذف گردد که همان ریزش کاذب است.مدارک نامربوطی که نباید بازیابی شودگرچه قواعد منطق بول امکان هماهنگی را فراهم میسازد.

مثال: اطلاعاتی در باب تولید فولاد میخواهیم و یا ترکیبی از فولاد یا مس در اینجا مدارکی که مربوط به تولید فولاد ،واردات ،صادرات و... درمورد فولاد یا مس را می یابد.که چون با عملگرهای بولی ترکیب شده اند ساده و توانمند .البته محدودیتهایی هم دارند. اساسا چنین کاربردی کل بایگانی را به دو مجموعه تقسیم میکندو از سویی به مدارکی دست می یابد که مربوط است و بازیابی شده است واز سوی دیگر به مدارکی که نامربوط است و نباید بازیابی شوند دست می یابد که همان ریزش کاذب است.  ( بازیابی نامربوط)

n       علل ریزش کاذب

n       دلایل ریزش کاذب ممکن است افرادگوناگون باشد یا در مراحلی گوناگونی اتفاق افتد یا مربوط به خود سیستم باشد. نمایه ساز یا کدگذار ممکن است با تعبیر وتفسیر اشتباه از یک سیستم  یا با اشتباه در ظبط و ذخیره نمایه یا کد موجب ریزش کاذب شود،یا ممکن است واژه یا اصطلاحی نامناسب برای مدرک انتخاب کند. این دلایل عبارتند از

n       طراحی ضعیف و نامناسب نظام نمایه سازی و کدگذاری.

n       خطا در نظام نمایه سازی.

n       خطا در انتقال نمایه و کد مدرک به رسانه ذخیره سازی.

n       خطا در انتخاب نمایه یا کد در هنگام کاوش مسئله.

n       اختصاص نمایه و کد نامناسب و ضعیف به مدرک در رسانه ذخیره سازی.

n       اختصاص نمایه و کد نامناسب و ضعیف به مسئله ای که باید کاوش شود.

n       تدوین راهبرد ضعیف ونامناسب در فرایند کاوش .

n       اختلال در عملکرد نظام ماشینی.

n       اختلال در عملکرد خود مکانیسم.

n       ترکیب دو یا چند مورد فوق با یکدیگر..

n       اشتباه کاربر و استفاده کننده در انتخاب مجموعه یا پایگاه اطلاعاتی.

n       اشتباه کاربر و استفاده کننده در جا انداختن مرحله ای از کاوش و بازیابی.

n       اشتباه کاربر و استفاده کننده درهمارایی توصیفگرها

ریزش کاذب درنمایه سازی کویک و کواک

این  شیوه بر اساس کلمات موجود در عنوان مدرک است که دارای معایبی هستند  اما در اینجا تنها به ذکر معایبی که سبب ریزش کاذب میگردد اشاره میشود:

ممکن است عنوان مدرک بویژه در علوم اجتماعی و انسانی کاملا گویای متن مدرک نباشند یا به صورت استعاری بیان شده باشند.. مثلابه دنبال مدرکی در مورد طلا هستیم چه بسا که مدارکی در مورد طلای سیاه بیابیم که ربطی به طلا ندارد.

ممکن است کلمات هم نویسه به اشتباه بازیابی شوندمثلا کلمه شیررا جستجو کنیمو هدفمان شیر خوراکی باشد،ولی مدارکی بازیابی میشود که ربطی به این کلمه ندارند و درباره شیرآب یا شیر حیوان است.

بازیابی بر اساس تکواژه  است و عبارت یا ترکیب رانمیتوان کاوش کرد(در سیستم کواک از عبارت نیز میتوان استفاده کرد)مثلا اگر درباره کشاورزی ایران بخواهیم چون تکواژه است باید تک تک آنها را بکاویم.در این صورت چه بسا مدارکی بیابیم  که کشاورزی پاکستان و دامپروری ایران را بازیابی کند و دلخواه ما نباشئد که مصداق ریزش کاذب است.

ریزش کاذب در نمایه سازی پس همارا

در این شیوه همارایی هریک از کلمات بطور مستقل سرچ میشود و مراجعه  کننده هیچ محدودیتی از این نظر وجود نداردو نامحدود بودن همارایی کلمات یکی از بزرگترین نقاط قوت این نمایه سازی تلقی میشودولی گاها سبب ریزش کاذب میگرددمثلا تاثیر محیط بر انسان کلید واژه های ما عبارتند از تاثیر /محیط/انسان

در هنگام بازیابی ممکن است به مدرکی برسیم که هر سه واژه را داردولی عنوان آن تاثیر انسان بر محیط است ولی کاملا متفاوت با خواسته مورد جستجوی ما باشد.

البته با استفاده از شاخص ها یا نشانه های نقش (برای نشان دادن عملکرد یک توصیفگر معین در یک توصیف نمایه ای)و یا استفاده از ربط (نمادی برای پیوند دادن موضوعات با یکدیگردر یک مدرک میتوان ریزش کاذب را  به حداقل رساند.

n       توضیحگر وریزش کاذب

n       یکی از راههای جلوگیری از ریزش کاذب استفاده از تئوضیحگر است زمانی که دو یا چند مقوله با کلمه ای  ثابت بیان میشوند میتوان از توضیحگر داخل پرانتز استفاده کرد.

n       مثلا اصفهان هم نام شهر است هم نام استان

n       اصفهان

n       اصفهان(استان )

n       ارتباط ریزش کاذب با جامعیت ومانعیت

n        معمولا ریزش کاذب درصد کمی از مدارک بازیابی شده را بازیابی را شامل میشود. چرا که برخی از خطاها ی بازیابی گریز ناپذیرند. بویژه زمانی که به منظور دستیابی به جامعیت بالا کاوش را گسترده کنیم .یعنی هرچه جامعیت را بالا ببریم در مانعیت دچار مشکل میشویم و رکوردهای ناخواسته بازیابی شده زیادتر میشودکه همان ریزش کاذب است.

n       در نتیجه هرچه میزان جامعیت بیشتر باشد میزان ریزش کاذب نیز زیاد میشود و هرچه میزان مانعیت زیاد باشد میزان ریزش کاذب کاهش میابد.

n       بنابراین فرمولهای زیر برای ریزش کاذب،جامعیت و مانعیت ارائه میشود:

n       (مدارک بازیابی شده) – (تعداد کل مدارک بازیابی شده) = ریزش کاذب

n       ریزش کاذب – تعدادکل مدارک بازیابی شده = مانعیت

n       (تعدادتوصیفگرهای مورد نظر که بازیابی نشده اند) – (تعدادکل توصیفگرهای مورد بازیابی در پایگاه اطلاعاتی)  = جامعیت

n       ریزش کاذب در بانکهای اطلاعاتی

n       ریزش کاذب در بانکهای اطلاعاتی به دلایل زیر ممکن است اتفاق بیفتد:

n       اشتباه  و خطا در بیان پرسش

n       اشتباه در تحلیل پرسش

n       اشتباه درانتخاب فایل و پایگاه اطلاعاتی مناسب

n       اشتباه درتدوین راهبرد کاوش

n       اشتباه درساختار زبانی و ساختار کلمه

n       استفاده از زبان کنترل شده

n       استفاده از کلیدواژه کنترل شده

n       کاوش کلمه ای در فیلدها،فیلد آ(زاد یا متن آزاد

n       نبودن اصطلاحنامه در پایگاه اطلاعاتی یا ضعیف بودن آن

n       Aids بازیابی ناخواسته هم نویسه ها بویژه در سرنامها

n       برای جلوگیری از ریزش کاذب در بانکهای اطلاعاتی استفاده از شیوه های زیر توصیه میشود:

n       آشنایی کامل با بانک مورد نظر،شیوه های کاوش و پوشش موضوعی و امثال آن

n       AND  استفاده از عملگر برای اخص کردن مدارک بازیابی شده و افزایش مانعیت

n       NOT  استفاده از عملگر برای حذف رکورد ناخواسته

n        استفاده از زبان کنترل شده و اصطلاحنامه

n       کاوش کلمه مورد نظر در متن آزاد و بدونه استفاده از زبان کنترل شده در(در موارد اضطراری)

n       معمولا استفاده از زبان کنترل شده باعث رفع بسیاری از ریزشهای کاذب میشود.با توجه به  این اطلاعات جدید وبسیار جزیی و اخص که معمولا اصطلاحنامه و کنترل واژگان وجود ندارد اغلب اوقات فقط از طریق کاوش کلمه در متن قابل بازیابی است و اگر در چنین مواردی از زبان کنترل شده استفاده کنیم ریزش کاذب خواهیم داشت.