Z39.50
چكيده:استاندارد Z39.5استانداردي ملي كه جهت تبادل و بازيابي انواع مختلف اطلاعات از پايگاههاي اطلاعاتي بكار گرفته مي شود، در اين مقوله به مقدمه ، تاريخچه، دلايل كاربرد ،چگونگي عملكرد،پايه Z39.50، ويژگي هاي مهم آن ، سرويسهاي ارائه شده در استاندارد،فوايد پايه، مشكلات ، مزايا و چالشها، كاربرد استاندارد،گروه ابزارسازان z39.50 و ... اشاره شده است .
مقدمه
با افزايش انفجاري منابع و اطلاعات، نياز كاربرد قالبي استاندارد جهت سازماندهي پيشينهها احساس ميشود . در اين راستا به منظور سهولت تبادل و بازيابي اطلاعات[1] استانداري به نام Z39.50 توسط سازمان استاندارد اطلاعات ملي آمريكا[2]با تاكيد بر اطلاعات كتابشناختي بوجود آمد.استاندارد مذكور يكسري مقررات و پروسههايي را براي رفتار دو سيستم ارتباطي جهت جستجوي بانكهاي اطلاعاتي وبازيابي اطلاعات مشخص ميكند .
Z39.50، با سرويسهاي مختلف امكان ليستبرداري ، امانتبينكتابخانهاي و استفاده منابع ، پايگاههاي اطلاعاتي دور از دسترس را ميسر ميسازد. و براي غلبه بر مشكلات مربوط به جستجوي بانكهاي اطلاعاتي چندگانه توسعه داده شده است.
بنا بر تعريف William E .Moen(1995)استانداردZ39.50 پروتكلي ارتباطي است كه براي حمايت از جستجو و بازيابي اطلاعات( شامل مدارك تمام متن ، اطلاعات كتابشناختي،تصاوير،منابع مرجع چند رسانه اي)در محيط شبكه اي طراحي شده است .
زيمن معتقد است كه اين استاندارد_ بعنوان تنها رابط كتابخانه ها_ ميتواند بسيار قوي و مهم عمل كرده و بسياري از سرويسهاي مختلف كتابخانهاي را پشتيباني و حمايت نمايد وبا بهرهگيري از اين پروتكل گامي موثر وبلندتر به منظور نزديك شدن به كتابخانههاي حقيقي برداشته شده است.و آقاي محمديفرد به پروتكل Z39.50به عنوان مثالي از پروتكلهاي اشتراك و انتقال اطلاعات بين پايگاههاي اطلاعاتي كتابخانهها اشاره مي نمايد .به عبارتي ديگر يك پروتكل شبكه كه طريقه كاوش دادههاي ناهمگن راهدور تعريف نموده و آنها را بازيابي مينمايد.
تاريخچه
استاندارد Z39.50 ابتدا در سال 1980ميلادي پروژه سيستمهاي مرتبط به صورت توافقي براي ارتباط بين كتابخانه كنگره[3]،شبكه اطلاعاتي كتابخانههاي تحقيقاتي[4]،شبكه كتابخانههاي غرب[5] ومركز كتابخانهاي كامپيوتري پيوسته[6] طراحي و اجرا شد . به طوري كه هر يك از مراكز فوق بدون دانستن فرامين خاص، بتواند درسيستم مراكز ديگر جستجوكند.
كار بر روي اين پروتكل در سال1987 تكميل ،ومنجر به ويرايشهاي پياپي دوم و سوم گرديد . و رسماّ در كنفرانس انجمن كتابداري آمريكا در سانفرانسيسكو، سال1992،براي استفاده عمومي معرفي شد.
سازمان ملي استاندارد هاي اطلاعات[7] كه استانداردهايي را براي سازمان ملي استاندارد آمريكا وضع ميكند،اين سازمان در واقع معرف سازمانهاي اصلي حرفه اي وتجاري در رشته كتابداري ،اطلاعرساني ، نشر و امور وابسته به آنهاست .كميته خودكارسازي استاندارد فني كتابخانهاي[8] مسئوليت معرفي Z39.50 به جامعه كتابداري و اطلاعرساني را به عهده دارد.
در حال حاضر كتابخانه كنگره آمريكا سازمان مسئول مراقبت ونگهداري استاندارد مذكور بوده كه ميتوان گفت از نقاط قوت آن ميباشد ،و گروه پيادهسازان Z39.50(ZIG) مسئوليت گسترشهاي استاندارد را به عهده دارند پس به طور خلاصه سه ويرايش از اين استاندارد به ترتيب زير ارائه شده است:
· نسخه اول در سال 1988
· نسخه دوم در سال 1992
· نسخه سوم در جولاي سال 1995
كه نسخه كنوني، نسخه سوم ميباشد. در برخي كتابخانه هاي آمريكاي شمالي هنوز نسخه دوم پروتكل اسفاده ميشود اما در اروپا نسخه رايج، نسخه سوم ميباشد.
از آنجايي كه اينترنت شبكه اي گسترده از چندين ميليون كامپيوتر ميزبان و كاربر مرتبط يا به عبارتي مخزني گسترده از منابع اطلاعاتي كليدي ميباشد ،استفاده از استاندارد Z39.50 به عنوان وسيله ارتباطي فراگير قدم مهمي بوده است كه با موفقيت همراه شد .
دلايل كاربرداستانداردهادر تبادل وبازيابي اطلاعات
براي نظم و ترتيبدادن سيستمهاي مبادلهكننده اطلاعات پر معني و باارزش، بايد الگويي بالاتر از توافقنامه جهت برقراري ارتباط ايجاد گردد، كه اين الگو چيزي جز تعريف يك استاندارد نيست.
كاربر با استفاده از Z39.50 بر مشكلات غلبه كرده و ميتواند جستجوي خود را در سيستمهاي راهدور دنبال كند. اين استاندارد با استفاده از فهرستهاي خاص ، زبان دستوري و نحوه جستجو در هر سيستم قابل دسترسي ، فرايند كاوش را آسانتر نموده و اين امكان را براي محقق فراهم ميسازد ، با بهرهگيري از يك رابط كاربر ، محيطي آشنا روي سيستم محلي خود پيدا كند.
جيمز مايكل دلايل استفاده از Z39.50 (استاندارد بازيابي اطلاعات) را به صورت زير ميشمارد:
ü يك استاندارد ابزاري دقيق و عملي براي برقراري ارتباط بين كامپيوتر ها ست.
ü رشد شبكه ها كتابداران را به تلاش در پيداكردن راههاي دستيابي و استفاده از اطلاعات وا ميدارد.
ü كتابداران و كتابخانهها بايد مدلهاي جديدي را براي جايگزيني توافقهاي چاپي همكاري بين كتابخانه ها گسترش دهند. مفهوم جديد وابستگي كتابخانهها به يكديگرعلاوه بر مواد چاپي، شامل دستيابي جهاني با قابليت عملكرد متقابل نيز باشد.
ü كتابخانهها وكتابداران بدون گسترش استانداردهاي با قابليت عملكرد متقابل نميتوانند مساله عصر شبكه ها را حل نمايند .
ü اتصال و عملكرد متقابل اين امكان را براي كاربر فراهم ميسازد، به جاي استفاده از انواع سيستمهاي نرمافزاري و سختافزاري ناسازگار، از يك رابط كاربر واحد استفاده نمايد.
چگونگي عملكرد Z39.50
در مدل شبكه كامپيوتري (اتصال داخلي سيستمهاي باز) به چند لايه يا سطح ارتباطي به شرح زير تقسيم ميشوند :
سطوح پاييني كه با خدمات كاربردي و اجزا فيزيكي با ارتباط متقابل سرو كار دارد:
· فيزيكي :رسانه انتقال با كابل يا بدون كابل
· پيوند داده ها : دستيابي و كنترل داده ها
· شبكه: فرمت هر يك از بسته هاي اطلاعاتي
· حمل:رساندن بسته هاي اطلاعاتي
سطوح بالاتر كه مستقل از چهار سطح پايين عمل كرده و با اجزا منطقي و توالي عمليات (مانند فعال كردن يك جلسه تقاضا و درريافت جواب و خاتمه دادن به جلسه)، انتقال اطلاعات بين سيستمها ارتباط دارد .
· جلسه : مديريت ارتباط بين كارها
· نمايش: قراردادهايي براي ارائه داده ها
· كاربرد: اطلاعات در مورد دادههايي كه بايد مبادله شوند
مي توان گفت استاندارد Z39.50در اين مدل هفت لايهاي، بوسيله لايه هفتم امكان دستيابي به محيط سيستم را فراهم ساخته است .
شروع نسل چهارم كامپيوترها و استفاده از ريزپردازنده ها منجر به پيدايش سيستم هاي سرويس دهنده /مشتري [9]گرديد كه Z39.50نيز با بهره گيرياز روش سرويس گيرنده /مشتري طراحي شده است . در روند عمليات ، پس از برقراري ارتباط مستقيم بين دو كامپيوتر ،Z39.50سوال يا به عبارتي درخواست مشتري رابه مبدا ارجاع داده ومبدا تمام توابع مورد نياز را هم مرتبط ساخته(با معرفي پرسش مورد نظر به ساير سيستمها،ارسال يك سوال،تقاضا جهت نحوه بازگرداندن اطلاعات،خاتمه كار و رسيدن به پايان جلسه جستجو و بازيابي).
پايه Z39.50:
مراحل نمادين يك جلسه Z39.50عبارتند از:
þ كاربر OPAC، كتابخانه مقصد(Z-server) را از منويOPAC انتخاب ميكند.
þ كاربر واژه مورد جستجو را وارد ميكند.
þ نرم افزار OPAC، واژه را ارسال كرده و كتابخانه مقصد براي Z-Client معمولا قسمتي از نرمافزار ادارهكننده بخشي از سيستم كتابخانه را تفصيل ميكند .
þ Z-Client واژه جستجو را براي Z-speakمنتقل كرده و با نرمافزار Z-server كتابخانه مقصد ارتباط برقرار ميكند.
þ يك مذاكره آغازين بين سرويسدهنده و سرويس گيرنده براي برقراري ارتباط مقرراتي براي Z-Association ميان دو سيستم وجود دارد .
þ Z-server، Z-speak (تقاضاي جستجو) را براي پايگاه داده كتابخانه مقصد منتقل كرده و پاسخ را دريافت ميكند .
þ Z-Client، ركوردها را در يافت مينمايد.
þ ركوردها روي OPAC واسطه براي كار نمايش داده ميشود.
به بياني سادهتر اجزا وروند اين فرايند عبارتند از:
· خدمت گيرنده: رابط كاربر را كنترل ميكند.
· مبدا: اطلاعات را از كاربر گرفته و از طريق شبكه به مقصد ميفرستد.
· مقصد: اطلاعات را از مبدا دريافت و جستجوي درخواستي را به سرور پايگاههاي اطلاعاتي انتقال ميدهد .
· خدمت دهنده : جستجوي پايگاههاي اطلاعاتي را كنترل كرده و اطلاعات بدست آمده را براي مقصد برميگرداند.
اكثر مواقع خدمت گيرنده با مبدا و خدمت دهنده با مقصد ، يكي ميشوند و استاندارد Z39.50 در مورد وظايف خاص مبدا و مقصد صحبت مي كند. .
قبل از استفاده از اين استاندارد ، كاربر براي اتصال به يك سيستم راه دور ميبايست از يك كامپيوتر يا ترمينال محلي با گزينه فهرستهاي منحصر به فرد يا زبانهاي دستوري خاص و مرتبط با پايگاههاي مورد جستجو استفاده ميكرد كه اين استاندارد نياز به آموختن زبانهاي دستوري جستجو در پايگاههاي مختلف را مرتفع ساخت.
از جمله صورتهاي مختلف جستجو كه توسط پروتكلها پشتيباني ميشوند ، ميتوان به اسامي تنالگانها ، اشخاص، كنفرانسها، رده بندي، اسامي جغرافيايي، عنوان، موضوع، تاريخ ،...، عملگرهاي بولي و مجاورت اشاره كرد.
علاوه بر موارد ذكر شده Z39.50 پروتكلي براي ارتباط كامپيوتري با كامپيوتر ديگر، زباني براي ارتباط(روشي استاندارد در ارائه درخواست اطلاعات) ،مكانيسم براي جستجوي همزمان پايگاههاي اطلاعاتي چندگانه و بازيابي ركوردها (به شرط درك سرويس گيرندهو سرويس دهنده از يكديگر ) كه ممكن است با مواردي همچون زبان پايگاه اطلاعاتي، موتور جستجو، دستورات جستجو و رابط خدمت گيرنده اشتباه گرفته شود.
در مدل زير منابع مختلف اطلاعاتي مورد استفاده در بازيابي اطلاعات توسط استاندارد Z39.50 به تصوير كشيده شده است .اطلاعات ممكن از منابعي همچون كتب چاپي،ژورنالهاي الكترونكي ، تصاوير ، كتابخانه هاي ديجيتالي، پايگاههاي اطلاعاتي ،موزه هاي مجازي و....بازيابي گردد.
ويژگيهاي مهم Z39.50
ويژگيهاي جستجو:
þ امكان جستجوي تركيبي با استفاده از عملگرهاي استاندارد AND، OR، NOT .
þ جستجوي پيچيده
þ جامعيت ،قسمتي از موضوع يا تمامي موضوع
þ اجراي مقايسه اطلاعات
þ خلاصهسازي
ويژگيهاي افزوده
þ كنترل دستيابي: سرور پس از تاييد رمز ورود و هويت كاربر امكان دستيابي به اطلاعات را ميدهد.
þ امكان محاسبه و كنترل منابع
þ مرتب سازي
þ شرح : اطلاعات مربوط به خدمات قابل دسترس پايگاه داده هاي دور
þ فرمتهاي تعريف شده ركوردها:همانند فرمت MARC
ويژگي هاي خدمات گسترده
در ويرايش سوم آمده است كه عبارتند از:
þ ذخيره سوال براي استفاده هاي بعدي
þ ذخيره نتايج جستجو براي استفاده هاي بعدي
þ روز آمدسازي پايگاه اطلاعاتي
þ امكان بازيابي متون پردازش نشده
þ دسترسي عمومي به فهرست پيوسته
سرويسهاي ارائه شده توسط Z39.50
Z39.50جهت پشتيباني از تبدل اطلاعات سرويسهايي ارائه ميدهد كه به ترتيب عبارتند از :
þ شروع[10] : بين خدمت گيرنده و خدمت دهنده Zيك مذاكره مقدماتي در مورد چگونگي ارائه خدمات صورت مي گيرد در اين ميان پارامترهايي همچون تعيين نسخه مورد درخواست،تاييد امنيتي ، وانتخابهاي ديگري به صورت يك توافق نامه به مشتري ارائه مي شود كه در صورت پذيرش ،همكاري سرور و مشتري آغاز مي گردد.
þ جستجو[11] : مشتري تقاضاي جستجو كرده و سرور پاسخ مي دهد ،و همانطور كه اشاره شد اين استاندارد اجازه طراحيهاي پيچيده با بيشترين انعطاف را فراهم مي آورد .
þ بازيابي[12]:كه خود شامل دو سرويس مي باشد : نمايش اطلاعات (قراردادي براي ارائه اطلاعات) و تقسيم اطلاعات (شكستن موارد بازيابي شده به بخشها كوچكتر).
þ حذف نتايج [13]: امكان حذف كل يا جزئي از اطلاعات بازيابي شده را به كاربر ميدهد .
þ پايان جلسه[14] : امكان اعلام پايان جلسه توسط سرور يا مشتري را فراهم مي آورد.
لازم به توضيح ميباشد كه كاربر سرويسهاي فوق را مشاهده نمينمايد بلكه تنها نتايخ درخواستي را دريافت مينمايد.
فوايد پايه
اغلب به عنوان يك نمونه،تكنولوژي پايه ساده ميباشد ولي انشعابهاي مربوطه پيچيده و دور از دسترس هستند. سه نكته كليدي در آسانسازي فرايند جستجو، مراحلي را به جريان انداخته است كه ظاهر تمام فعاليتهاي كتابخانه را تغيير ميدهد.
ü Z-Client مدرن ميتواند تقاضاهاي مشابه يا متفاوت را همزمان براي چندين كتابخانه بفرستد. اين ويژگي امكان صرف زمان كمتري براي جستجوي يك واژه ناياب يا تعداد زيادي از ركوردها را فراهم ميسازد .
ü فرمت مورد استفاده ركورد پايه براي مبادله ، MARCمي باشد .Z-Client براي شرح و امكان گسترش بيشتر، با ركورد هاي MARC عرضه ميشود .تمام كتابخانهها ،ركوردهاي كتابشناختي را مبادله مينمايندكه Z39.50با استانداردسازي جستجوي پايه و عمل بازيابي ،اين مبادله را گسترش مي دهد .
ü سرويسهاي گسترده:سفارش مدارك ،Z39.50 تعريف و كنترل گردد. با استفاده از اين استاندارد به عنوان پايه ، بسياري از پروسه هاي ديگر كتابخانه ها، مخصوصا ILL گسترش مييابد.
مشكلات
علاقمند شدن به قابليتهاي استانداردآسان است و از جمله مزاياي آن ضوابط همكاري كتابخانه ها ،سرويس خواننده ميباشد. با اين حال تعدادي مسائل عملي زمان كاربرد وجود دارد كه كاربران نياز به آگاهي از آنها دارند. اين مسائل حول و حوش سطوح خدمان پشتيباني شده و نيز قابليتها و اجزاء سيستم مديريت كتابخانههاي ميزبان دور مي زنند. هنگام ايجاد، يك طراح مجبور به تصميمگيري در مورد نسخه و ويژگيهاي عملكرد مي باشد. استاندارد تسهيلات فراواني معرفي كرده است كه اجراي همه آنها الزامي نيست . تفاوتهاي ميان تسهيلات روي خدمتگيرنده وسرور از طريق مذاكره اوليه براي جستجو هماهنگ ميشوند .
به هر حال معمولا ماهيت دقيق بحث براي كاربر مقابل مشخص نشده است و فرضيات ممكن است درباره موارد به نتيجه رسيده يا نرسيده ايجاد شده باشد . براي نمونه در يك جستجوي محلي به طور معمول ممكن است نويسندهاي فردي و همكار در ليست جستجو شود ولي هنگام درخواست راه دور جستجوي نويسنده ممكن است فقط شامل نويسنده هاي فردي باشد.
مزاياي استفاده از استاندارد و چالشهاي موجود
مسلماّّّ استفاده از هر استاندارد و پروتكلي همانطور كه در سيستمهاي مختلف اطلاعاتي محاسن فراواني در تسهيل دستيابي به اطلاعات به دنبال دارد ، معايب و مشكلاتي را نيز ايجاد مي كند، ازجمله آنها شامل موارد مندرج در جدول ميباشد:
|
مزايا |
چالشها |
|
دسترسي كاربر به اطلاعات خارج از كتابخانه محلي |
هزينه ها |
|
توانايي تسهيل فهرست مشترك |
نياز به توافق ميان پايگاه اطلاعاتي كتابخانه اي و سرور |
|
دسترسي به انواع چندگانه اطلاعات |
عدم وجود حفاظتي براي نگهداري اطلاعات و اسناد با ابزار موجود |
|
دسترسي به پايگاههاي اطلاعاتي چندگانه از طريق يك رابط و امكان جستجوهاي پيچيده |
توقعات نامعقول از استاندارد و برداشت غلط ازZ39.50براي بسياري از كاربران و عدم وجود مدارك مناسب جهت معرفي استاندارد ،قابليتها چگونگي بهره برداري از امكانات آن |
|
اجازه بازيابي اعطاف پذير و قابل شمارش |
تفاوت در اجراها |
كاربرد استاندارد در كتابخانه ها
كاربرد استاندارد براي كتابخانهها و خدمات اطلاعاتي بسيار عميق هستند و طي چند سال آينده،خدمات Z39.50وOPACكتابخانهاي روي شبكه Webفراگير مي گردد. هر چند اين فرايند از تحول وب كندتر باشد ولي خيلي فراگير و ساختاري است.برخي از آثار عملكرد اين استاندارد بر كتابخانهها عبارتند از :
OPAC: بسياري از سيستمهاي OPACدر حال حاضر براي چندين سال است كه Z39.50 دارند. فايده اساسي Z39.50براي كاربران ، دستيابي به يك ، يا همه فهرستهاي كتابخانههاي مهم جهان و يا منابع محلي تنها با يك جستجوي ساده ميباشد .
فهرستنويسي :شامل منبع ركوردهاي كتابشناختي و
منبع ركوردهاي كتابشناختي:ابزار Z39.50جستجو و انتقال ركوردهاي كتابشناختي را از منابع چندگانه جستجوشده را آسانتر كرده ، و مقايسه نيز موثرتر و سادهتر ميگردد.
اخيرا كتابخانهها اغلب از طريق توافق خدماتي و نرم افزار مناسب جهت ايجاد يك كتابشناختي مفيد يكي ميشوند .Z39.50 به كاربران اجازه برقراري ارتباط با منابع مختلف (بدون فشار ناشي نرم افزارهاي مختلف) را مي دهد .و اين Z39.50است كه با چگونگي كنترل منابع ،مديريت را آسانتر ميسازد .
بايد توجه كرد كه ركوردهاي رايگان به سهولت از كتابخانههاي پديدآورنده موضوعات كپيرايت ،به شرط تعيين آدرس، دانلود ميشوند.
فهرست مشترك:تركيب فهرست چندين كتابخانه وسيله با ارزشي براي دهها گروه از كتابخانههايي است كه هيچ گونه همكاري در زمينه هاي امانت ،خريد و خدمات عمومي با يكديگر ندارند .
به هر حال،مديريت آنها مشكل و هزينهبر است .حتي استفاده از سيستمهاي اتوماتيك براي هماهنگي و نگهداري هاي مورد نياز ،از ديدگاه تكنيكي و سازماني ميتواند دلهره آور باشد. با كاربرد Z390.50، كاتالوگها و OPACها قادرند بدون تغيير در شيوهها و روشهاي سازماني فردي ،در يك فهرست مشترك مجازي جمع گردند.
و كاربر ميتواند از طريق صفحه OPACچندين فهرست را جستجو كرده و مواد مفيد و محل آنها نشان داده شود .
امانت بين كتابخانه اي :ضروريترين استفاده فهرست مشترك مجازي ،آسانتركردن امانت بين كتابخانهها ميباشد .كاربر ميتواند سريع محل عنوان مورد نظر را مشخص نمايد. خدمات گسترده Z39.50 به سيستم ها امكان تدارك تحويل را مي دهد. هم اكنون ،عمدتا دستورالعمل خدمات امانتبينكتابخانهاي روي سيستمهاي ناسازگار بسيار متفاوت ،از تامينكنندههاي بزرگ همانند OCLCو كتابخانه بريتانيا مي باشد .در آينده كتابخانههابا استفاده Z39.50، از طريق OPAC خود و يك عملكرد و ارتباط مستقيم قادر به جستجو و سفارش عناوين مي باشند .
دسترسي به CD-ROM:علي رغم انتقال مداوم تامينكنندههاي اطلاعات CD-ROMبه Webبرخي مواقع شبكههاي CDمي تواند تصوير خدمات كتابخانهاي باشد .جدا از مفاهيم غير عادي ،لزوم CD-ROMبراي موقعيت شبكهاي هنگام استفاده يك مشكل عملي دارد .اجباري بودن تشخيص نرمافزارهاي متفاوت در جستجوي پايگاه دادهها ي جداگانه ،و Z39.50امكان جستجوي هر پايگاه دادهاي را با يك رابطه ساده مانوس،در مجموع، چندين پايگاه در زمان مشابه را فراهم مي سازد .Z39.50همچنين مشكلات ناشي از كاربرد Z-Clientهاي مختلف مانند, Unix workstations Macsرا حل ميكند . تكنولوژي Silver Platter ERL دقيقا چنين تسهيلات سادهاي را مهيا كرده ولي يك سري استانداردهاي خاص و محدوديت هاي استعمال در فضاي خارج ار CD-ROMوجود دارد.
اشاعه برگزيده اطلاعات :ويرايش دوم Z39.50به كاربر اجازه جستجوي ويژه موارد ذخيره شده و جاري را مي دهد . پس كاربر مي تواند نمونه كتابخانه ها و منابع اطلاعاتي و نمايه هاي SDIبه كار رفته را شناسايي كند . زماني كه در خواست ها و نتايج از پايگاه هاي اطلاعاتي به مقصد خاصي انتفال مي يابند مي تواند به صورت خودكار از طريق fax , emailبه صورت خودكار جريان يابد.
پايگاههاي اطلاعاتي تجاري : فهرست هاي كتابخانه اي تنها جزئي از اطلاعات قابل جستجو و در دسترس هستند .صدها تهيه كننده خدمات اطلاعاتي تجاري همانند, Lexis Nixes, FT profile Dialog وجود دارند و اين خدمات امكان جستجوي تركيبي را فراهم مي آورند.
Z39.50 جستجوي موارد مشابه ، برجستهسازي واژهها، بازيابي تصاوير، بازيابي جامع و منحصر به فرد، ويژگي انتقال فرمتها به متفاوت (word, word perfect)، محاسبه و كنترلهاي مجاز را نيز شامل ميشود. بعلاوه استفاده از Z39.50پيچيدگي جستجو در پايگاه هاي اطلاعاتي بسيار متفاوت را ميتواند كاهش دهد .
فيلتر وجستجو در شبكه Web:جستجوي شبكه به برخي دلايل كاربردي ياس آور بود كه Z39.50توسعه يافت . براي نمونه با موتورهاي جستجوي بسيار متفاوت و درگيري كاربر، ا فزودن يك رابط Z39.50است كه از هدر رفتن زمان و بسياري نااميديهاي ديگر جلوگيري مي كند .موضوع مورد بحث درباره فيلتر فضاهاي ناخواسته محتواي Webبا خدمات گسترده مورد حمله قرار ميگيرد .هر كتابخانهاي ميتواند عامل فيلتر خودش را روي Z-Client (به كار رفته براي دسترسي به موتور جستجوي اصلي) قرار دهند .
روزآمدسازي پايگاه اطلاعاتي : Z39.50تنها يك به عنوان وسيله جستجو و بازيابي ذكر شده ، خدمات گسترده همچون ILLوارتباط كمپاني ها نيست . بلكه عملكرد ديگري كه ميتواند به عنوان يكي از خدمات گسترده استفاده شود روزآمدسازي پايگاهها ميباشد .بنابراين Z-Client براي نمونه يك ركورد را از پايگاه بازيابي ،ويرايش كرده سپس براي روزآمدسازي براي پايگاه اطلاعاتي ارسال مينمايد . Gcocatمحصول Geac اين عمل را به زيبايي نشان ميدهد كه ممكن است به عنوان وسيلهاي استاندارد در سيستمهاي مديريت كتابخانهها استفاده شود .
گروه ابزار سازان Z39.50[15]
اولين اجلاس گروه ZIG كه نظارت بر عملكرد اين استاندارد را بر عهده دارد در مارس 1990 وبا حضور يازده انستيتوي آمريكايي وكتابخانه ملي كانادا تشكيل گرديد ،كروه مذكور هر سه يا چهار سال يكبار جهت اصلاح روشهاي استاندارد جلسه تشكيل مي دهند وجذابيت مذاكرات بتدريج سبب افزايش شركاء استاندارد گرديد . از جمله آنها مي توان به نمايندگان كتابخانه ها ،دانشگاهها، فروشندگان اطلاعات كتابخانه اي و ديسكهاي نوري ناشرين ، فهرست برداران و...اشاره كرد.
اسامي تعدادي از نرم افزارهاي Z39.50
ICONE Z39.50 Windows client
YAZ Toolkit
OCLC SiteSearch Suite
ZedJAVA Z39.50 JAVA software development kit
ZETA Proxy
ZETA Grateway
اسامي تعدادي از استفاده كنندگان Z39.50
National Library of Canada
Stanford University
Florida Center for Library Automation
Library of Congress
Acadia University ,Computer Center
University of California,Division of Library Automation
د ر ايران نيز به دانشگاه علو م پزشكي اردبيل مي توان اشاره كرده كه از اين استاندارد بار ارايه اطلاعات استفاده نموده است .
و چنين به نظر ميرسد نرمافزارهاي جامع كتابخانهاي تحت وب در ايران، هيچكدام Z39.50 را در سطح سرور پشتيباني نميكنند و تنها در سطح خدمت گيرنده نصب ميباشند. به زبان سادهتر شما از LC،OPAC ، NLM هر كتابخانه مجهز به Z39.50 در سطح سرور باشد ميتوانيد اطلاعات بگيريد و در نرمافزار خود وارد كنيد ولي تا بحال از سراسر دنيا كسي قادر به دريافت اطلاعات از نرمافزارهاي كتابخانهاي موجود در ايران نبوده است .
فهرست منابع
1. آرلین، جی. تیلور(1381). سازماندهی اطلاعات. ترجمه دکتر محمد حسین دیانی. تهران : انتشارات کتابخانه رایانه ای
2. پرتو، بابک (1375)." زد50/39 : پروتکل سیستمهای مرتبط و ایستگاههای کاری محقق." ،فصلنامه اطلاع رسانی، شماره 2، ص.24-40
3.روحانی ، زهرا(1379). " زد50/39 مناسب ترین استاندارد تعریف شده و تنها رابط مطمئن در تبادل اطلاعات کتابشناختی". فهرستهای رایانه ای: کاربردوتوسعه. مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد، مرکز اطلاع رسانی وخدمات علمی وزارت جهاد سازندگی
4.محمدي فرد ،داود.شناخت و پيده سازي كتابخانه هاي ديجيتال و مجازي .تهران:چاپار،1385.
5.نعيمي،شيلا.معفي استاندارد Z39.50.نما ،شماره اول دوره هفتم ،فروردين 86.
6. The ANSI/ NISO Z39.50 Protocol: Information Retrieval in the Information Infrastructure. Available: http://www.nisohq@eni.org/ [accessed 2006/10/07]
7. Wells, Andrew (1998). Connecting and sharing: the emerging role of Z39.50 in library networks. Melbourne: national library of Australia.
8. Lynch, Califord A.(1997). The Z39.50 information retrieval standard.
Accessed: D_ libmagazine. California: university of California
9. Needleman, Mark (2002).”Z39.50 an overview, analysis an some thought on the future”. Library Hi Tech, Vol.18, no.2, p: 158-165
10. Ward, Mary Bath. Expanding Access to information, with Z39.50. American libraries. V25. no7
11.Z39.50 [online]. Available: http://en.wikipedia.org/wiki/Z39.50
12. Z39.50: A Client/ Server information Retrieval Standards & Protocol introductory paper. [ online]. Available: http://www.coe.missouri.edu/~DL/iDLR/viewpaper.php?pid=7
13. Z39.50: part 1_ an overview.Biblio Tech Review (information technology for libraries)
14.www.loc.gov/z39.50
15.http://www.unt.edu/z39.50
16.http://www.Lcweb.log.gov/z39.50
17.www.txmike.com/presentation/z39.50
18.www.dlib.org/dlib/april 97/04lynch.html
19.www.islamicdoc.org/z39.50.html
20.www.cni.org/pub/NISO/docs/z39.0
21.www.biblio_tech.com
22.www.ifla.org
23.www.mlis.coo.ir
American National Standard Institute (ANSI). 2
Research Libraries Information Network.4
Online Computer Library Center.1
.National Information Standard Organization(NISO)2
این وبلاگ ترجیحا جهت اطلاع رسانی به دانشجویان کارشناسی ارشد کتابداری و اطلاع رسانی دانشگاه آزاد اسلامی واحد همدان ایجاد شده، ولی در کنار آن به موضوعاتی از دنیای کتابداری و اطلاع رسانی و مافیهای آن که شاید برای دنیا و آخرت دیگر کتابداران هم مفید باشد ، خواهد پرداخت. در صورتیکه تمایل به عضویت در وبلاگ دارید، تقاضای خود را به پست الکترونیک eazarei@gmail.com ارسال نمایید. تا چه قبول افتد و...