کتابداران کارشناسی ارشد همدان

نظر شما چیست؟

مباحثات و بلكه مناقشات بسياري صرف پرسش‌هايي از اين قبيل شده است كه

آيا كتابداري و اطلاع‌رساني دو حوزه مجزا و مستقل است يا يكي زيرشاخه ديگري است؟

آيا اطلاع‌رساني از تركيب كتابداري و علم رايانه زاده شده يا علم كتابداري و علم اطلاع‌رساني هر دو زيرشاخه‌هايي از مديريت اطلاعات هستند؟

البته در طول چند دهه، لحن مدافعان و مخالفان جدايي كتابداري و اطلاع‌رساني تغيير كرده و جدل‌هاي خصومت‌آميز نخستين، به گفت‌وگوهاي سازنده‌اي متمايل شده است، اما هيچ يك از اين ديدگاه‌ها به‌صورت پارادايم مشخصي تبيين و تثبيت نشده و غالبآ به شرح اشتراكات و افتراقات اين دو حوزه اكتفا شده است. مثلا تامس وال، ضمن برشمردن اشتراكات كتابداري و اطلاع‌رساني، بدون اشاره به رابطه اين دو حوزه تفاوت‌هاي مهم آنها را اين‌گونه برمي‌شمارد:

1) به لحاظ نظري، كتابداري قائل به رسالتي اجتماعي است، در حالي كه اطلاع‌رساني تأكيد بر ماهيت اطلاعات دارد و به جنبه‌هاي فني و فناورانه بهره‌گيري از اطلاعات مي‌پردازد؛

2) به لحاظ عملي، هدف كتابداري خدمت به كاربران است، و هدف اطلاع‌رساني افزايش بهره‌وري و كارآيي است؛

3) انگيزه كتابداران اعتقاد به اصول آرماني حرفه و ايجاد امكان دسترسي آزاد و برابر به پيشينه‌هاي مدون دانش است، و انگيزه‌اطلاع‌رسانان برآوردن هدف‌هاي سازمان‌ها و غالبآ سوددهي به سازمان مادر است؛

4) دامنه كار كتابداري محدود به نهاد كتابخانه است، حتي اگر اين كتابخانه مجهز به امكانات الكترونيكي و ديجيتالي شده باشد، ولي دامنه كار اطلاع‌رساني حوزه وسيع‌تري را دربرمي‌گيرد كه فراتر از نهاد كتابخانه و مركز اطلاع‌رساني است

البته بند ۴ این نظریه جای سوال دارد

فعالیت کتابداران فقط در چار دیواری محدود کتابخانه بسنده نمی کند.بلکه مهمترین فعالیت کتابداران اطلاع رسانی است که البته این اطلاعات می تواند به شکلهای متفاوت و بر روی محملهای گوناگون ظبط شده باشد که کتاب هم یکی از آنهاست (البته با تعریف کتاب فقط به صورتی که در بین عوام معروف است ) وکتابدار حرفه ای کسی است که در همه جا و همه وقت و بدون توجه به محمل آن در برآوردن نیاز های اطلاعاتی دیگران چه در داخل کتابخانه و چه در خارج از آن به تلاش می پردازد

اطلاع رسانی به قول دکتر عباس حری اصطلاحی جدید با مفهومی کهن است. یعنی اینکه غار نبشته نوعی اطلاع رسانی بوده و تا قبل از اینکه محملی جهت انتقال اطلاعات بوجود نیامده بود اطلاع رسانی انجام می شد ولی کتاب رسانی از وقتی پا به عرصه وجود گذاشت که محملهای اطلاعاتی بوجود آمدند و یا شکل اولیه کتابهای امروزی برای انتقال اطلاعات ایجاد شد.

کتابداران تا قرن نوزدهم درگیر کتاب رسانی بودند تا اطلاع رسانی، چراکه منابع اطلاعاتی بسیار محدودی وجود داشت و گستردگی علوم نیز آنقدر زیاد نبود.

ولی در اواخر قرن نوزدهم همراه با تنوع منابع اطلاعاتی و گشترش شبکه های اطلاع رسانی، و افزایش انتشارات و پدیده انفجار اطلاعات، دسترسی به اطلاعات بجای دسترسی به منابع اطلاعاتی یا مالکیت از ارزش بیشتری برخوردار شد. دیگر مثل گذشته به منابع اطلاعاتی اهمیت داده نمی شد بلکه به مفاهیم و اطلاعات موجود در آن به هر شکلی(بصورت نمایه، چکیده، و ....) که قابل دسترس بود بیشتر توجه نشان داده می شد.

اینجا بود که بین کتابداران و متخصصین اطلاع رسانی تعامل بوجود آمد. در این دنیای جدید کتابداران باید کار اطلاع رسانی را در کنار کتاب رسانی انجام دهند. و اگر خود را با فناوری جدید نزدیک نکنند نمی توان آنها را اطلاع رسان قلمداد کرد.

باید به این نکته توجه کرد که فعالیت اطلاع رسانی در کتابخانه ها در گذشته نیز وجود داشت. مثل نمایه سازی و چکیده نویسی، خدمات آگهی رسانی جاری و خدمات گزینشی اطلاعات. این فعالیت ها همان دقت نظر به دسترسی سریع مراجعان کتابخانه به اطلاعات مورد نظر در محملهای اطلاعاتی است. پس این نکته نیز تائیدی بر فرمایشات دکتر حری است که گفته بودند اطلاع رسانی اصطلاحی است جدید ولی مفهومی کهن دارد.

پس کتابداران ما باید در عصر حاضر هم کتاب رسان خوب و هم اطلاع رسان موفقی باشند تا بتوانند همپای متخصصان اطلاع رسانی به ارائه خدمات در کتابخانه ها و مراکز اطلاع رسانی بپردازند

و ذکر این تفاوت مهم ضروری است که هیچوقت اطلاع رسان را نمی توان کتاب رسان تلقی کرد ولی کتابدار را می توان اطلاع رسان خطاب نمود

علم اطلاع رسانی سه مشخصه کلی دارد که ترجیع بند تحول و حیات آن هستند:

۱ اول اینکه علم اطلاع رسانی ماهیتا میان رشته ای است. این روابط با حوزه های مختلف در حال دگرگونی است.

۲ دوم آنکه علم اطلاع رسانی ارتباطی تنگاتنگ با فناوری اطلاعات دارد. منظور تکنولوژی اطلاعات و ارتباطات و تحولات اخیر و ایجاد جوامع اطلاعاتی

۳ سوم، علم اطلاع رسانی دوشادوش برخی رشته های دیگر، عاملی فعال در تحول جامعه اطلاعاتی است. علم اطلاع رسانی ابعاد انسانی و اجتماعی قوی، بالاتر و فراتر از فناوری دارد

در اصطلاحنامه کتابداری علم اطلاع رسانی دانشی است که درباره کیفیت و کاربرد اطلاعات، نیروهای حاکم بر جریان اطلاعات و همه ابزارهای آماده سازی اطلاعات برای دسترسی و استفاده مطلوب تحقیق می کند. اطلاع رسانی به تولید، گردآوری، سازمان دهی، ذخیره، بازیابی، ترجمه، انتقال، تبدیل و کاربرد اطلاعات مربوط می شود. این علم درباره ارائه اطلاعات که به روش طبیعی و مصنوعی و کاربرد قالبها برای انتقال اطلاعات و شیوه های آماده سازی اطلاعات و ابزارها و فنون آن مانند کامپیوتر و روشهای برنامه ریزی آن به پژوهش می پردازد و گفتگو می کند.
هدف اطلاع رسانی به عنوان یک علم تهیه مجموعه اطلاعاتی است که سبب پیشرفت نهادهای گوناگون و روشهائی می شود که برای گردآوری و انتقال دانش در نظر گرفته شده است.
و عین این تعاریف در شرح وظایف یک کتابدار می گنجد. البته هنوز تمام کتابخانه های ما به این صورت فعال و الکترونیکی نشدند که کتابداران با شرایط فعلی جامعه کنونی اطلاعات خود را وفق دهند ولی در جوامع پیشرفته بخش اطلاع رسانی در دل کتابخانه ها و انتقال آن بوسیله کتابداران انجام می شود.
و البته که دیگر کار یک کتابدار فقط به سیستم سازماندهی کتاب و منابع در کتابخانه ختم نمی شود.

منبع:

برگرفته از سایت دایره المعارف کتابداری

وبلاگ موسی یمین فیروز