سواد اطلاعاتی
در قرن بيست و يكم بيشترين افرادي را كه مي توان به عنوان باسواد اطلاعاتي تلقي كرد گروه كتابداران مي باشند. اين كتابداران هستند كه تلاش مي كنند با گذاشتن دوره هاي آموزشي اين مهارت را در ميان عموم پرورش دهند.
افراد باسواد اطلاعاتي سنگ بناي جامعه اي خواهند بود كه در آن عدالت اجتماعي برقرار است.
تعريف سواد اطلاعاتي
مفاهيم متعدد و تعاريف مختلفي از سواد اطلاعاتي ارائه شده است:
( ويكي پديا ): سواد اطلاعاتي مجموعه اي از توانايي هاست كه يك شهروند آگاه در جامعه اطلاعاتي بايد از طريق آن بتواند هوشمندانه و فعال در اجتماع مشاركت داشته باشد.
( وب سايت سواد اطلاعاتي ): مهارتهاي اطلاعاتي و در نهايت سواد اطلاعاتي در زمينه مهارتهاي شناختي و قابل انتقال مطرح مي شود، مانند مهارتهاي حل مساله، ارزيابي و ارتباط.
( وب سايت دانشگاه آيداهو، درگاه سواد اطلاعاتي ): سواد اطلاعاتي عبارتست از توانايي شناخت اطلاعاتي كه مورد نياز است، درك چگونگي سازماندهي اطلاعات، تعيين بهترين منابع اطلاعاتي براي نيازهاي مشخص، مكان يابي آن منابع، ارزشيابي تحليلي منابع و اشتراك اطلاعات.
( فرهنگ كتابداري ): سواد اطلاعاتي به نظامي گفته مي شود كه براي سازماندهي، ذخيره سازي، بازيابي و اشاعه اطلاعات طراحي شده است.
( انجمن كتابداران امريكا ): وسيله اي است براي توانمندي فردي كه اين توانمندي در مهارت فرد در تحليل و اتخاذ تصميم محققانه و يا استقلال او در جستجوي حقيقت ديده مي شود.
فصل مشترك تمامي تعريف هاي سواد اطلاعاتي در توانايي شناسايي درست منابع اطلاعاتي، توانايي دسترسي به آن ها مي باشدو نيز قابليتي است كه فرد را در دسترسي مفيد و موثر به اطلاعات، ارزيابي انتقادي آن و استفاده دقيق و خلاق از اطلاعات بدست آمده به منظور رفع نيازهاي اطلاعاتي خويش، توانمند مي سازد.
به بياني ديگر مي توان آن را توانايي بازيابي و تفكر درباره اطلاعات و قدرت استفاده از اطلاعات، به عنوان يكي از ضروريات كار، زندگي و برقاري ارتباط بين انسانها دانست.
اصولا داشتن سواد اطلاعاتي موجب ايجاد انگيزه و جرات بيشتر براي پژوهش و نهايتا توليد بيشتر علم نيز مي شود.
تعريف باسواد اطلاعاتي:
باسواد اطلاعاتي كسي است كه آموخته باشد چگونه بياموزد. باسواد اطلاعاتي به شخصي كه مهارت سواد اطلاعاتي داشته باشد و با اين مهارتها آشنا باشد، مي گويند.
باسواد اطلاعاتي كسي است كه قادر است تشخيص دهد كه در چه زمان به اطلاعات نياز است و مي تواند اطلاعات مورد نياز را جايابي و ارزيابي نمايد و مورد استفاده قرار دهد.( انجمن كتابداران امريكا ).
جامعه اطلاعاتی:
جامعه امروز شاهد تحولات شگرفی در همه ی عرصه ها است و رقابت های تنگاتنگ میان کشورها و حتی میان افراد یک کشور باعث شده تا افراد همواره ناچار باشند اطلاعات خود را روزآمد نگه دارند. اکنون به گونه ای شده است که دسترسی به اطلاعات و استفاده موثر از آن برای تمام قشرهای جامعه به منزله یک اصل اساسی در زندگی اجتماعی و حرفه ای به شمار می رود. شعارهایی مانند " اطلاعات قدرت است " ، نه تنها اکنون بسیار بدیهی به نظر می رسد، بلکه بیشتر جوامع اطلاعات را ماده اولیه تولید می دانند و بر آن هستند تا با فراهم ساختن شرایط مطلوب تک تک انسان ها را در رسیدن به دانش و تحقق زندگی بهتر یاری کنند.
با وجود آشکار بودن ارزش اطلاعات و نقش آن در توسعه، هنوز در برخی جوامع به این مهم پی نبرده اند و برای تولید، سازماندهی، اشاعه و دسترسی به آن اقدام لازم صورت نمی گیرد. بعضی از کشورها هم برای آموزش سواد در سطح ملی اقدام کردند و نتایج مثبت ان را در زندگی مشاهده نمودند. در حالی که سواد اطلاعاتی در برخی از کشورهای دیگر مهم تلقی نشد و در نتیجه پیشرفتی هم نداشت. از طرفی محیط اطلاعاتی نسبت به قبل پیچیده تر شده است. نه تنها حجم فوق العاده اطلاعات در شکل های گوناگون و نیز تعدد بسیار زیاد پایگاه و نظام های اطلاعاتی، بلکه عدم کنترل کیفیت اطلاعات موجب بروز دشواری های فراوان برای افراد شده است.
هدف و کاربرد سواد اطلاعاتی
سواد اطلاعاتی مهارتی است که برای بقاء در عصر اطلاعات و فناوری های اطلاعاتی لازم می باشد.
" یادگیری مادام العمر " و " یادگیری مستقل " از جمله کاربردهایی است که در بسیاری از متون برای سواد اطلاعاتی در نظر گرفته شده است. به طور کلی آموزش سواد اطلاعاتی باید به نیازهای عینی و کاربردی همه بخش های جامعه پاسخ گوید.
باسوادان اطلاعاتی خود را برای فراگیری مادام العمر آماده کرده اند، زیرا همواره قادرند نیازهای اطلاعاتی خود را برای هر کار و هر تصمیم به سادگی شناسایی کنند .
اثرات مهم سواد اطلاعاتی در جامعه
یکی از کوشش های جالب و تکامل یافته اخیر سواد اطلاعاتی : برنامه جستجوی استراتژیک ( خط مشی ها )، ابزارها و منابع مناسب برای نیازهای محلی آموزشکده ها می باشد که شامل سه جزء آموزشی کامل است: کتاب ابزارها و جستجوی استراتژیک، یک فایل نمایشی پاورپوینت برای استفاده در کلاس درسف و یک ورژن اچ. ام.ال از کتاب برای نصب روی سرورهای موسسه در انجام و ایجاد چهارراهی برای اموزشگران و منابع اطلاعاتی آماده روی وب، جستجوی ابزارها و منابع استراتژیک، که می تواند دانشجویان دانشجویان را به جهان سواد اطلاعاتی وارد نماید.
این یک ابزار ضروری و قابل انعطاف برای توسعه داده توانایی دانشجویان و تبدیل نمودن آن ها به جستجوگرانی بردبار و استفاده کنندگان از منابع اطلاعاتی و کتابخانه های دیجیتالی است. بویژه می تواند در اموزشکده ها کمک نماید.
این برنامه طراحی شده، برای هر کسی که به استفاده موثر و انتقادی از همه نوع منابع اطلاعاتی صرفنظر از قالبش علاقه دارد، منابع و ابزار استراتژیک ارائه می دهد.
بعلاوه، منابع و ابزار استراتژیک جامعیت دارد زیرا دربرگیرنده منابع مرجع در یک تنوع از منابع و مخازن دیجیتالی، آشنایی با خط مشی های جستجوی مؤثر و ابزاری برای استفاده از این منابع و پوشش ارزیابی انتقادی از آنهاست.
در قدم اول از "litracy mall" منابع و ابزار استراتژیک بصورت عملی یک فرهنگ از واژه ها های آشنا و مفاهیم و نشانی های اینترنتی از منابع موجود عددی بر روی وب را پیشنهاد می کند. به ویژه ورژن های الکترونیکی از منابع و ابزار استراتژیک به دانشجویان اجازه می دهد بطور اتوماتیک به اینترنت وصل شوند و برای یافتن نشانی ها و از طریق موتورهای جستجوی متنوع در یک نظم و طریقه راهنمایی شده، به جستجو بپردازند. آموزشگران به منابع و ابزار استراتژیک که بر روی فایل های نمایشی میکروسافت پاورپوینت نشان داده شده و لینک های ویژه ای برای کتابخانه های دیجیتالی هستند.
این برنامه استراتژیک قابل انعطاف می باشد زیرا محتوایش به سری های 9 بخشی مستقل و مرتبط داخلی تقسیم شده است. دانشجویان می توانند هر بخش را بوسیله انجام تمرین ها و جستجوهای بیشتر و ردیابی نشانی های وب جدید، روزآمد کردن موارد منحصر بفرد و توسعه حالت های منابع اطلاعاتی تفسیر شده شان، توسعه دهند.
این برنامه اولین کوشش برای ترجمه تحقیقاتاز محدوده های جستجوهای اطلاعات، بازیابی اطلاعات و روانشناسی آموزشی در یک برنامه سواد اطلاعاتی عملی می باشد.
همچنین می تواند بصورت زیادی در مجموعه های دانشگاهی شامل: کتابخانه ها، مراکز رسانه ای و کلاس درس کاربرد داشته باشد.
توانایی های مورد استفاده در سواد اطلاعاتی
- توانایی های فنی ( سواد رایانه ای ): به راحتی بتواند از تمام برنامه های رایانه ای استفاده کند و همچنین ورود اطلاعات از طریق رایانه ( اینترنت ) و جستجوی اطلاعات در رایانه را بتواند انجام دهد.
- توانایی های ذهنی (سواد عمومی یا سنتی ): این توانایی برمی گردد به آنچه که در دوره های قبل و بطور سنتی در بدست آوردن اطلاعات استفاده می شده است.
- توانایی های ارتباطی: توانایی است که فرد را در ایجاد، تداوم و تعمیق ارتباط با دیگران به منظور دسترسی، ارزیابی و استفاده دقیق، مفید و خلاق از اطلاعات در جهت تامین نیازهای خویش و دیگران قادر می سازد.
ویژگی ها و توانایی های افراد باسواد اطلاعاتی
· نوع، دامنه و میزان اطلاعات مورد نیاز خود را تعیین نماید.
· به اطلاعات مورد نیاز بطور مؤثر و کارا دسترسی پیدا نماید.
· اطلاعات و منابع اطلاعاتی را بطور نقادانه مورد ارزشیابی قرار دهد.
· اطلاعات انتخاب شده را با دانش پیش تلفیق کند.
· اطلاعاترا بطور مؤثر برای رسیدن به اهداف خاص استفاده نماید.
· راهبردهای موفقیت آمیزی برای جستجو تدوین کند.
· منابع اطلاعاتی را اعم از رایانه بدست آورد و برای کاربردهای بعدی سازماندهی کند.
استانداردهایی برای ارزشیابی سواد اطلاعاتی دانشجو ( آموزش عالی )
استاندارد اول
دانشجو با سواد اطلاعاتی می تواند ماهیت و وسعت اطلاعات را مشخص کند.
شاخص های عملکرد:
1- دانشجو با سواد اطلاعاتی نیاز اطلاعاتی خود را مشخص می کند. بازده های حاصله از فرآیند فوق برای دانشجو این است که:
الف- با شرکت در بحث های کلاسی، مصاحبت با همکلاسی های خود و همچنین بحث های الکترونیکی موضوع تحقیق خود را مشخص و اطلاعات مورد نیاز خود را شناسایی و مشخص می کند.
ب- مسأله مورد پزوهش را مشخص و سؤال های پزوهش را تنظیم می کند.
ج- منابع عمومی اطلاعات را کشف می کند.
د- نیاز اطلاعاتی تحقیق را تعریف و اصلاح می کند ( مدیریت اطلاعات ).
ه- برای اطلاعات مورد نیاز، مفاهیم اصلی و واژه های کلیدی مشخص می کند.
و- تشخیص می دهد که اطلاعات موجود می تواند با تجربیات قبلی ترکیب شود و یا بر اساس تجربیات قبلی تحلیل شود تا اطلاعات جدیدی ساخته شود.
2- دانشجو با سواد اطلاعاتی انواع منابع اطلاعاتی را با شکل های گوناگون مشخص و استفاده می کند. بازده های حاصله از فرآیند فوق برای دانشجو این است که:
الف- چگونگی تهیه، سازماندهی و توزیع اطلاعات رسمی و غیر رسمی را می شناسد.
ب- ارزش و تفاوت های بالقوه منابع اطلاعاتی را در رسانه های گوناگون ( چند رسانه ای ها، پایگاه داده، سایت ها، مجموعه داده هاف وسایل سمعی و بصری و کتاب ) مشخص می کند.
ج- هدف و مخاطبین منابع بالقوه را شناسایی می کند.
د- بین منابع اولیه و ثانویه تفاوت قایل می شود.
3- دانشجو با سواد اطلاعاتی باید هزینه ها و فواید حاصل از اطلاعات مورد نیاز را در نظر بگیرد. بازده های حاصله از فرآیند فوق برای دانشجو این است که:
الف- قابلیت دسترسی به اطلاعات مورد نیاز را مشخص می سازد و راهبردهای دستیابی به اطلاعات را تعیین می کند.
ب- امکان دستیابی به مهارت و یا زبان جدید را برای جمع آوری اطلاعات مورد نیاز در نظر می گیرد.
ج- برای دستیابی به اطلاعات مورد نیاز، زمان و برنامه مشخصی را در نظر می گیرد.
4- دانشجو با سواد اطلاعاتی، ماهیت و وسعت اطلاعات مورد نیاز را مورد ارزشیابی مجدد قرار دهد. بازده های حاصله از فرآیند فوق برای دانشجو این است که:
الف- اطلاعات اولیه مورد نیاز را برای تجدید نظر، ویرایش و دوباره سازی مجددا مرور می کند.
ب- ملاک ها را برای اتخاذ تصمیم پیرامون انتخاب اطلاعات مشخص می کند.
استاندارد سوم
دانشجو با سواد اطلاعاتی، به اطلاعات مورد نیاز بطور مؤثر و کارا دسترسی پیدا می کند.
شاخص های عملکرد
1- دانشجو با سواد اطلاعاتی، مناسب ترین روش های جستجو و نظام های بازیابی اطلاعات را برای دستیابی به اطلاعات مورد نیاز انتخاب می کند. بازده های حاصله از فرایند فوق برای دانشجو این است که:
الف- روش های مناسب جستجو را شناسایی می کند.
ب- فایده ها و قابلیت کاربرد روش های گوناگون جستجو را پیدا می کند.
ج- وسعت، محتوا و سازماندهی نظام های بازیابی اطلاعات را جستجو می کند.
د- مؤثرترین و کارآمدترین شیوه های دستیابی به اطلاعات را از میان روش های جستجو و یا نظام های بازیابی اطلاعات انتخاب می کند.
۲- دانشجو با سواد اطلاعاتی، راهبردهایی برای طرح جستجو انتخاب و آن ها را اجرا می کند. بازده های حاصله از فرآیند فوق برای دانشجو این است که:
الف- طرحی برای جستجوی متناسب با روش تحقیق ( روش جستجو ) می پروراند.
ب- کلیدواژه ها، مترادف ها و کلمات مناسب را برای جستجوی اطلاعات شناسایی می کند.
ج- لغات کنترل شده خاص آن رشته و یا منبع اطلاعاتی را انتخاب می کند.
د- راهبرد جستجو را در نظام های گوناگون بازیابی اطلاعات با تنوع واسط های کاربران و موتورهای گوناگون جستجو و همچنین استفاده از فرمان به زبان ها، پروتکل ها و پارامترهای گوناگون اجرا می کند.
ه- در هنگام جستجو پروتکل های جستجوگر متناسب با رشته را بکار می گیرد.
3- دانشجو با سواد اطلاعاتی، اطلاعات را از شبکه اینترنت و یا منابع دیگر بازیابی می کند. بازده های حاصله از فرایند فوق برای دانشجو این است که:
الف- نظام های گوناگون جستجو را در فرمت های گوناگون بازیابی می کند.
ب- طرح ها و نظام های طبقه بندی گوناگون را برای استقرار منابع اطلاعاتی در داخل کتابخانه یا برای شناسایی سایت ها و پایگاه های اطلاعاتی بکار می گیرد.
ج- سرویس های اینترنتی ویژه و یا سرویس های شخصی موجود در مؤسسه را برای بازیابی اطلاعات مورد نیاز بکار می گیرد.
د- روش های گوناگون پژوهش نظیر پیمایش، نامه، مصاحبه، و روش های دیگر جمع آوری اطلاعات را بکار می برد.
4- در هنگام نیاز، دانشجو با سواد اطلاعاتی راهبردهای جستجو را اصلاح می کند. بازده های حاصله از فرآیند فوق برای دانشجویان این است که:
الف- کمیتف کیفیت و تناسب نتایج جستجو را مورد سنجش و ارزیابی قرار می دهد تا ببیند که آیا نظام های بازیابی اطلاعات در اشکال گوناگون با روش های متفاوت جستجو می تواند بکار گرفته شود.
ب- شکاف ها را در اطلاعات بازیابی شده شناسایی می کند تا تعیین کند که آیا راهبرد جستجو باید مورد تجدید نظر و ویرایش قرار گیرد.
ج- جستجو را با راهبردهای تجدید نظر شده تکرار می کند.
5- دانشجو با سواد اطلاعاتی، اطلاعات را از منابع مربوطه استخراج، ثبت و مدیریت می کند. بازده های حاصله از فرآیند فوق برای دانشجو این است که:
الف- از میان فناوری های گوناگون مناسب ترین آن ها را برای استخراج اطلاعات انتخاب می کند.
ب- نظامی را برای سازماندهی اطلاعات ایجاد می کند.
ج- منابعی که اطلاعات از آن ها نقل شدهف یادداشت می کند تا در آینده به عنوان مأخذ از آن ها استفاده کند.
د- فناوری های گوناگون را برای مدیریت اطلاعات انتخاب شده بکار می برد.
استاندارد سوم
دانشجو با سواد اطلاعاتی، اطلاعات و منابع آن ها را به طور نقادانه ارزشیابی می کند و اطلاعات انتخاب شده را به دانش پایه و یا نظام ارزشی قبلی خود تلفیق می کند.
شاخص های عملکرد
1-دانشجو با سواد اطلاعاتی، عقاید اصلی جمع آوری شده از منابع گوناگون را خلاصه می کند. بازده های حاصله از فرآیند فوق برای دانشجو این است که:
الف- متون را می خواند و عقاید اصلی را انتخاب می کند.
ب- مفاهیم موجود در متن را تفسیر کرده و به زبان خود آن ها را بیان می کند.
2- دانشجو با سواد اطلاعاتی، ملاک هایی را برای ارزشیابی اطلاعات و منابع آن ها بکار می برد. بازده های حاصله از فرآیند فوق برای دانشجو این است که:
الف- به منظور مشخص کردن اعتبار، ثبات، صحت، دقت و زمان انقضای اطلاعات، منابع آن ها مورد بررسی و مقایسه قرار می گیرد.
ب- ساختار، منطق استدلال های ارائه شده و یا روش ها را تجزیه و تحلیل می کند.
ج- تعصب، خدعه و حیله، یا دستکاری اطلاعات را تشخیص می دهد.
د- زمینه های فرهنگی، فیزیکی که اطلاعات در آن ها ساخته شده را می شناسد و تأثیر زمینه را در تفسیر اطلاعات می فهمد.
3- دانشجو با سواد اطلاعاتی، عقاید اصلی را با هم ترکیب می کند تا مفهوم جدیدی را بسازد. بازده های حاصله از فرآیند فوق برای دانشجو این است که:
الف- ارتباط بین مفاهیم را می شناسد و آن ها را بر اساس شواهد و مستندات با هم ترکیب می کند.
ب- فرضی های جدیدی را که به اطلاعات اضافه نیاز دارند مطرح می کند.
ج- رایانه و فناوری های دیگر را بکار می برد.
4- دانشجو با سواد اطلاعاتی، دانش جدید را با دانش قبلی مقایسه می کند تا به تناقض ها، ارزش های افزایش یافته و یا دیگر ویژگی های اطلاعات پی ببرد. بازده های حاصله از فرآیند فوق برای دانشجو این است که:
الف- مشخص می کند که آیا اطلاعات موجود برای تحقیق کافی است و یا به اطلاعات دیگری هم نیاز می باشد.
ب- ملاک هایی را بکار می برد تا تعیین کند که آیا اطلاعات موجود ، اطلاعاتی که از سایر منابع بدست آمده است را نقض یا اثبات می کند.
ج- بر اساس اطلاعات جمع آوری شده به نتیجه گیری می پردازد.
د- نظریه ها و تئوری ها را با تکنیک های مناسب موضوع آزمایش می کند.
ه-دقت و صحت احتمالی را با در نظر گرفتن منابع اطلاعات، محدودیت های ابزار و راهبردهای جمع آوری اطلاعات و همچنین مستدل بودن نتایج می سنجد.
و- دانش جدید را با دانش قبلی تلفیق می کند.
ز- اطلاعات را که دال بر وجود شواهد و مدارک برای موضوع هستند را انتخاب می کند.
5- دانشجو با سواد اطلاعاتی، مشخص می کند که آیا دانش جدید تأثیری روی نظام ارزشی فرد دارد و سعی در تطبیق و رفع تفاوت ها دارد. بازده های حاصله از فرآیند فوق برای دانشجو این است که:
الف- نقطه نظرات متفاوت را در ادبیات تحقیق کشف می کند.
ب- تصمیم می گیرد که نقطه نظرات متفاوت را رد کند و یا آن ها را بپذیرد.
6- دانشجو با سواد اطلاعاتی، درک و تفسیر اطلاعات را از طریق گفتمان با دیگر افراد، با متخصصان موضوعی، با افراد با تجربه و استادکاران اعتبار می بخشد. بازده های حاصله از فرآیند فوق برای دانشجو این است که:
الف- در بحث های کلاسی و مباحثات دیگر شرکت می کند.
ب- در کلاس های درس الکترونیکی شرکت می کند و بحث و گفتمان پیرامون موضوع را در این کلاس ها تشویق می کند.
ج- نظرات متخصصان را از روش های گوناگون پیدا می کند.
7- دانشجو با سواد اطلاعاتی، مشخص می کند که آیا تحقیق اولیه باید مورد تجدید نظر قرار بگیرد. بازده های حاصله از فرآیند فوق برای دانشجو این است که:
الف- مشخص می کند که نیاز اولیه اطلاعات ارضا شده و آیا اطلاعات بیشتری مورد نیاز است.
ب- راهبردهای جستجو را مرور می کند و مفاهیم اضافی را در هنگام نیاز تلفیق می کند.
ج- منابع بکار گرفته شده برای بازیابی اطلاعات را مرور می کند و آن ها را توسعه می دهد.
استاندارد چهارم
دانشجو با سواد اطلاعاتی، به صورت انفرادی و یا گروهی، برای رسیدن به منظور خاصی از اطلاعات استفاده می کند.
شاخص های عملکرد
1- دانشجو با سواد اطلاعاتی، اطلاعات تازه و پیشین را برای تولید محصول و یا عملکرد جدیدی بکار می برد. بازده های حاصله از فرآیند فوق برای دانشجو این است که:
الف- محتوا را به شکلی تنظیم می کند که اهداف را حمایت کند و محصول و یا عملکردی را ایجاد کند.
ب- دانش و مهارت های حاصل از تجربیات را برای تولید دانش و یا عملکرد جدید در کنار هم قرار می دهد.
ج- از تلفیق دانش پیشین با دانش ساخته شده برای حمایت از محصول جدید و یا عملکرد را مورد تجدید نظر قرار می دهد.
د- متن های دیجیتالی، تصاویرو داده ها را در هنگام نیاز در کنار هم قرارمی دهد .
2- دانشجو با سواد اطلاعاتی، فرآیند توسعه محصول و یا عملکرد را مورد تجدید نظر قرار می دهد. بازده های حاصله از فرآیند فوق برای دانشجو این است که:
الف- از اطلاعات حاصله، ارزشیابی های انجام گرفته و رد و بدل اطلاعات، مجله و یا دفترچه ای را تهیه می کند.
ب- بر موفقیت ها، شکست ها و راهبردهای دیگر تفکر می کند.
3- دانشجو با سواد اطلاعاتی، محصول و یا عملکرد را با دیگران رد و بدل می کند. بازده های حاصله از فرآیند فوق برای دانشجو این است که:
الف- مناسب ترین شکل شکل رسانه را برای انتقال محصول و یا عملکرد برای مخاطبین مورد مورد نظر انتخاب می کند.
ب- برای تولید محصول و یا عملکرد از مجموعه ای از فناوری های اطلاعاتی استفاده می کند.
ج- اصول طراحی و ارتباطات را در هم تلفیق می کند.
د- به طور روشن و واضح با مخاطبین مورد نظر ارتباط برقرار می کند.
استاندارد پنجم
دانشجو با سواد اطلاعاتی، بسیاری از موارد حقوقی و اقتصادی مربوط به دسترسی از اطلاعات را می فهمد.
شاخص های عملکرد
1- دانشجو با سواد اطلاعاتی بسیاری از موارد اخلاقیف قانونی و اقتصادی مربوط به اطلاعات و فناوری اطلاعات را می فهمد. بازده های حاصله از فرآیند فوق برای دانشجو این است که:
الف- موارد مربوط به امنیت و محرمانه بودن اطلاعات را در هر دو محیط سنتی و الکتریکی می شناسد و در مورد آن ها بحث می کند.
ب- موارد مربوط به آزادی در مقابل دسترسی آزاد محور را تشخیص و در مورد آن ها بحث می کند.
ج- موارد مربوط به سانسور اطلاعات و آزادی انتشار اطلاعات را تشخیص و در مورد ان ها بحث می کند.
د- حق کپی رایت یا حق چاپ محفوظ، همچنین مواد با حق چاپ محفوظ را می شناسد.
2- دانشجو با سواد اطلاعاتی، قوانین، مقررات و خط مشی های مربوط به دسترسی و استفاده از منابع اطلاعاتی را رعایت می کند. بازده های حاصله از فرآیند فوق برای دانشجو این است که:
الف- با پذیرش قوانین و مقررات مربوط در بحث های الکترونیکی شرکت می کند.
ب- برای دسترسی به منابع اطلاعاتی از کلمه رمز و رمز عبور و یا فرم های دیگر شناسایی شخص استفاده می کند.
ج- خط مشی سازمان ها و یا مؤسسات را برای دسترسی به منابع اطلاعاتی پذیرفته و اجرا می کند.
د- از مجموعه منابع اطلاعاتی، وسایل و تسهیلات نظام های اطلاعاتی به خوبی نگهداری می کند.
ه- به روش قانونی، متن داده، تصویر و یا صدا را بدست می آورد و آن ها را منتشر می سازد.
3- دانشجو با سواد اطلاعاتی، از کسانی که در انتقال و یا تولید منابع اطلاعاتی برای ساخت محصول و یا انجام عملکرد نقش داشته اند، تشکر و قدردانی می کند. بازده های حاصله از فرآیند فوق برای دانشجو این است که:
الف- سبک مناسب را برای استناد کردن مطالب انتخاب و بطور ثابت در نقل منابع استفاده می کند.
ب- برای کسب اجازه و یا گرفتن حق کپی رایت از نویسنده یا تولیدکننده اقدام می کند.
استانداردهای فوق الذکر از استانداردهای ای.سی.آر.ال است که توسط انجمن کتابخانه های پژوهش و کالج ها در سال 2000 به تأیید متخصصان تگزاس رسیده است.
نقش کتابداران در توسعه سواد اطلاعاتی
کتابداران به دلایلی موجه ترین افراد برای اموزش سواد اطلاعاتی به شمار می آیند.
سازماندهی و اشاعه اطلاعات از فعالیت های اصلی حرفه کتابداری است که در طول تاریخ تجربه های سودمندی را در مورد منابع اطلاعاتی، ارزیابی منابع، سازماندهی و اشاعه اطلاعات و نیز درباره استفاده کنندگان، نیازها و رفتارهای آن ها کسب کرده است. این تجربه ها اکنون به صورت دانش عمومی در اختیار کتابداران است.
نتیجه گیری
در پایان سخن باید متذکر شد در هزاره سوم که سواد اطلاعاتی به عنوان یک قابلیت مهم برای تمام افراد یک جامعه به حساب می آید و پیشرفت هر جامه در گرو میزان حرکت ان جامعه در جهت تبدیل به جامعه اطلاعاتی کارآمد می باشد، باید با برنامه ریزی دقیق و حساب شده ، بررسی تجارب سایر کشورها و نقاط ضعف و قوت آن ها در این زمینه، محاسبه امکانات موجود و برنامه هایی که در گذشته اجرا شده است و از همه مهمتر با تقویت و تجهیز کتابخانه ها بالاخص کتابخانه های عمومی به حرکت در جهت رسیدن به جامعه اطلاعاتی مولد و پویا و برخورداری از افرادی با توان اطلاع یابی بالا و دارای ذهنی خلاق و منتقد پرداخت تا در آینده ای نه چندان دور شاهد کاهش شکاف علمی و فنی موجود میان ما و کشورهای پیشرفته دنیا باشیم.
منابع:
- سراج ، شهناز. " مفهوم سواد اطلاعاتی و باسواد اطلاعاتی در یک نگاه از دیدگاه کتابخانه ". www.Irandoc.ac.ir
-نظری ُ مریم. " سواد اطلاعاتی؛ یک اولویت نوظهور جهانی ". آفرینش . مرداد ۱۳۸۴.
این وبلاگ ترجیحا جهت اطلاع رسانی به دانشجویان کارشناسی ارشد کتابداری و اطلاع رسانی دانشگاه آزاد اسلامی واحد همدان ایجاد شده، ولی در کنار آن به موضوعاتی از دنیای کتابداری و اطلاع رسانی و مافیهای آن که شاید برای دنیا و آخرت دیگر کتابداران هم مفید باشد ، خواهد پرداخت. در صورتیکه تمایل به عضویت در وبلاگ دارید، تقاضای خود را به پست الکترونیک eazarei@gmail.com ارسال نمایید. تا چه قبول افتد و...